Jak znaleźć pracę w Polsce i nie dać się oszukać

Jak znaleźć pracę w Polsce i nie dać się oszukać?
Znalezienie pracy w Polsce może być dobrym sposobem na rozpoczęcie życia w nowym kraju. Warto jednak zachować ostrożność, szczególnie jeśli dopiero poznajesz polski rynek pracy i nie znasz jeszcze polskich przepisów.
Nie każda oferta pracy jest uczciwa. Nie każdy pośrednik działa w interesie pracownika. Zdarza się również, że osoba poszukująca pracy otrzymuje inne informacje podczas rekrutacji, a po przyjeździe do pracy okazuje się, że wynagrodzenie, stanowisko, miejsce pracy albo warunki zatrudnienia są inne niż wcześniej obiecywano.
Dlatego przed przyjęciem oferty warto sprawdzić kilka podstawowych rzeczy: kto oferuje Ci pracę, gdzie będziesz pracować, na jakiej podstawie będziesz zatrudniony, ile będziesz zarabiać oraz jakie dokumenty musisz posiadać.
1. Nie przyjmuj pierwszej oferty bez sprawdzenia
Jeżeli szukasz pracy w Polsce, możesz znaleźć oferty między innymi przez:

• portale internetowe z ofertami pracy;

• agencje zatrudnienia;

• media społecznościowe;

• grupy internetowe dla cudzoziemców;

• znajomych i osoby, które już pracują w Polsce;

• bezpośredni kontakt z firmami.

Niezależnie od tego, gdzie znalazłeś ofertę, warto sprawdzić ją przed podjęciem decyzji.
Szczególnie uważaj na oferty, które obiecują:

• bardzo wysokie wynagrodzenie za prostą pracę;

• pracę bez żadnego doświadczenia, ale z wyjątkowo wysoką pensją;

• natychmiastowy wyjazd do pracy;

• zakwaterowanie i wszystkie formalności „załatwione” bez wyjaśnienia szczegółów;

• pracę bez umowy;

• pracę bez sprawdzania dokumentów;

• gwarantowane uzyskanie wizy lub karty pobytu w zamian za dużą opłatę.

Sama atrakcyjna oferta nie oznacza jeszcze oszustwa. Powinna jednak skłonić Cię do dokładnego sprawdzenia wszystkich informacji.
2. Sprawdź, kto naprawdę oferuje Ci pracę
Zanim zgodzisz się na zatrudnienie, ustal:
Kto jest moim pracodawcą?
Poproś o pełną nazwę firmy lub dane przedsiębiorcy.
Sprawdź również:

• adres firmy;

• numer identyfikacyjny firmy, jeżeli jest podany;

• stronę internetową;

• dane kontaktowe;

• miejsce wykonywania pracy;

• rodzaj działalności firmy.

Jeżeli kontaktuje się z Tobą pośrednik lub agencja pracy, sprawdź, czy wiesz, kto będzie Twoim pracodawcą.
To ważne, ponieważ osoba, która prowadzi rekrutację, nie zawsze jest tym samym podmiotem, który później zatrudni Cię na podstawie umowy.
Nie wystarczy wiedzieć, jak nazywa się osoba, która napisała do Ciebie na WhatsAppie, Facebooku czy Telegramie.
Powinieneś znać dane firmy lub osoby, która formalnie oferuje Ci zatrudnienie.
3. Uważaj na pośredników
Wiele osób znajduje pracę w Polsce za pośrednictwem agencji zatrudnienia.
Samo korzystanie z agencji nie oznacza nic złego. Problem pojawia się wtedy, gdy pracownik nie wie:

• kto jest jego pracodawcą;

• kto wypłaca wynagrodzenie;

• gdzie faktycznie będzie pracował;

• jaka firma jest odpowiedzialna za zatrudnienie;

• za co pobierana jest opłata.

Jeżeli korzystasz z usług agencji, poproś o jasne informacje dotyczące:

• nazwy agencji;

• pracodawcy;

• stanowiska;

• miejsca pracy;

• wynagrodzenia;

• rodzaju umowy;

• kosztów związanych z pośrednictwem;

• zakwaterowania i transportu, jeżeli są oferowane.

Nie podpisuj dokumentów, których treści nie rozumiesz.
4. Nie płać za „gwarantowaną pracę”
Szczególną ostrożność zachowaj, gdy ktoś żąda od Ciebie dużej kwoty pieniędzy w zamian za:

• gwarantowaną pracę;

• gwarantowane zatrudnienie;

• „załatwienie” pozwolenia na pracę;

• „załatwienie” wizy;

• „gwarantowaną” kartę pobytu;

• przyspieszenie procedury;

• pewne zatrudnienie w konkretnej firmie.

Sama opłata za określoną legalną usługę nie musi oznaczać oszustwa. Problemem jest brak jasnej informacji, za co dokładnie płacisz, komu płacisz i jaki dokument lub usługa jest w zamian świadczona.
Jeżeli ktoś mówi:
 
„Zapłać teraz, a dokumenty przygotujemy później”
— zachowaj szczególną ostrożność.
Nie przekazuj pieniędzy wyłącznie na podstawie obietnicy.
Poproś o pisemne potwierdzenie usługi, dane podmiotu, który pobiera opłatę, oraz dokument określający jej wysokość i podstawę.
5. Sprawdź wynagrodzenie
Jednym z najczęstszych problemów może być różnica pomiędzy wynagrodzeniem obiecanym podczas rekrutacji a wynagrodzeniem zapisanym w umowie.
Dlatego przed rozpoczęciem pracy ustal:

• ile wynosi wynagrodzenie;

• czy podana kwota jest brutto czy netto;

• za ile godzin pracy jest podana;

• czy praca w godzinach nadliczbowych jest możliwa;

• jak wynagradzane są dodatkowe godziny;

• kiedy otrzymasz wynagrodzenie;

• czy z wynagrodzenia będą potrącane określone koszty.

Jeżeli ktoś mówi:
 
„Na początku będzie mniej, ale później dostaniesz więcej”
— poproś o konkretne warunki na piśmie.
Nie opieraj swojej decyzji wyłącznie na ustnych obietnicach.
6. Sprawdź, co dokładnie będziesz robić
Oferta pracy powinna jasno określać rodzaj pracy.
Zwróć uwagę na:

• stanowisko;

• zakres obowiązków;

• miejsce pracy;

• godziny pracy;

• system zmianowy;

• wymagane kwalifikacje;

• przewidywany okres zatrudnienia.

Uważaj, jeżeli podczas rekrutacji obiecano Ci jedną pracę, a po przyjeździe okazuje się, że masz wykonywać zupełnie inne obowiązki.
Przykład:
W ofercie proponowano Ci pracę magazyniera, ale po przyjeździe pracodawca chce, abyś wykonywał ciężką pracę budowlaną.
W takiej sytuacji nie zakładaj, że musisz się zgodzić tylko dlatego, że już przyjechałeś do Polski.
Sprawdź, co wynika z Twojej umowy i dokumentów dotyczących prawa do pracy.
7. Sprawdź miejsce pracy
Zanim wyjedziesz do Polski lub przeniesiesz się do innego miasta, ustal dokładnie:
gdzie będziesz pracować.
Nie wystarczy informacja:
 
„Praca jest w Warszawie”.
Poproś o dokładny adres lub przynajmniej dokładne miejsce wykonywania pracy.
Sprawdź również:

• czy miejsce pracy odpowiada temu, co zostało przedstawione w ofercie;

• czy będziesz pracować w jednej lokalizacji, czy w różnych miejscach;

• kto organizuje transport;

• ile trwa dojazd;

• kto ponosi jego koszt.

Ma to szczególne znaczenie w przypadku pracy sezonowej, budowlanej, magazynowej, produkcyjnej i pracy za pośrednictwem agencji.
8. Zakwaterowanie — sprawdź dodatkowe koszty
Niektóre oferty pracy zawierają zakwaterowanie.
Jeżeli pracodawca lub agencja oferuje mieszkanie albo miejsce w hostelu, zapytaj:

• gdzie znajduje się zakwaterowanie;

• ile osób mieszka w pokoju;

• ile wynosi miesięczny koszt;

• czy koszt jest potrącany z wynagrodzenia;

• czy pobierana jest kaucja;

• kto płaci za media;

• jak wygląda transport do pracy.

Nie zakładaj, że „darmowe zakwaterowanie” oznacza, że nie poniesiesz żadnych kosztów.
Poproś o jasne informacje przed rozpoczęciem pracy.
9. Nie oddawaj dokumentów bez potrzeby
Twój paszport, karta pobytu i inne dokumenty są bardzo ważne.
Nie powinieneś oddawać oryginału paszportu lub dokumentu pobytowego osobie, która chce go przechowywać przez długi czas bez wyraźnego uzasadnienia.
Pracodawca może potrzebować sprawdzić Twoje dokumenty, ale czym innym jest sprawdzenie dokumentu, a czym innym jego zatrzymanie.
Zawsze możesz poprosić o wyjaśnienie:
Dlaczego potrzebujesz mojego dokumentu?
Na jak długo?
Kiedy go otrzymam z powrotem?
Zachowaj również kopie swoich najważniejszych dokumentów.
10. Nie wysyłaj skanów dokumentów przypadkowym osobom
Podczas szukania pracy możesz zostać poproszony o przesłanie:

• zdjęcia paszportu;

• karty pobytu;

• numeru PESEL;

• danych bankowych;

• innych dokumentów osobistych.

Nie wysyłaj takich informacji każdej osobie, która napisze do Ciebie w internecie.
Najpierw ustal:

• z kim masz kontakt;

• jaka firma prowadzi rekrutację;

• dlaczego potrzebuje dokumentu;

• do czego dokument będzie wykorzystany;

• w jaki sposób będzie przechowywany.

Szczególną ostrożność zachowaj w przypadku kontaktu wyłącznie przez prywatny numer telefonu lub komunikator.
11. Nie podpisuj umowy, której nie rozumiesz
To jedna z najważniejszych zasad.
Jeżeli otrzymujesz umowę w języku polskim i jej nie rozumiesz, poproś o wyjaśnienie jej treści.
Sprawdź przede wszystkim:

• rodzaj umowy;

• nazwę pracodawcy;

• stanowisko;

• wynagrodzenie;

• czas pracy;

• miejsce pracy;

• okres obowiązywania umowy;

• warunki rozwiązania umowy;

• dodatkowe koszty i potrącenia.

Nie podpisuj dokumentu tylko dlatego, że pracodawca lub pośrednik mówi:
 
„To standardowa umowa”.
Standardowa umowa nadal może zawierać warunki, które powinieneś znać przed podpisaniem.
12. Uważaj na „pracę na czarno”
Szczególnie niebezpieczna jest sytuacja, w której ktoś proponuje:
 
„Najpierw zacznij pracować, a umowę podpiszemy później”.
Albo:
 
„Nie potrzebujesz umowy”.
Albo:
 
„Dokumenty dotyczące pracy załatwimy po rozpoczęciu pracy”.
Takie propozycje mogą oznaczać nielegalne zatrudnienie.
Jeżeli masz wątpliwości, nie zaczynaj pracy, dopóki nie sprawdzisz swojej sytuacji.
Pamiętaj również, że legalny pobyt i legalna praca to dwie kwestie, które trzeba sprawdzić osobno.
13. Zachowaj dowody dotyczące oferty pracy
Jeżeli pracodawca lub pośrednik przedstawia Ci ofertę przez internet, zachowaj:

• ogłoszenie;

• wiadomości;

• e-maile;

• informacje o wynagrodzeniu;

• informacje o stanowisku;

• dane pracodawcy;

• informacje dotyczące zakwaterowania;

• potwierdzenia dokonanych płatności.

Nie usuwaj rozmów przed rozpoczęciem pracy.
Jeżeli później okaże się, że rzeczywiste warunki różnią się od tych, które Ci obiecano, takie informacje mogą pomóc w wyjaśnieniu sytuacji.
14. Prosta lista kontrolna przed przyjęciem pracy
Zanim powiesz „tak”, sprawdź:
☐ wiem, kto jest moim pracodawcą;
☐ znam miejsce pracy;
☐ wiem, jakie stanowisko będę wykonywać;
☐ znam wysokość wynagrodzenia;
☐ wiem, czy wynagrodzenie jest brutto czy netto;
☐ znam liczbę godzin pracy;
☐ wiem, jaki rodzaj umowy podpiszę;
☐ wiem, jakie dokumenty są wymagane;
☐ wiem, ile kosztuje zakwaterowanie;
☐ wiem, jakie dodatkowe koszty mogą być potrącane;
☐ otrzymałem informacje na piśmie;
☐ rozumiem dokumenty, które podpisuję;
☐ mam kopie najważniejszych dokumentów.
Jeżeli na kilka z tych pytań nie potrafisz odpowiedzieć, nie spiesz się z rozpoczęciem pracy.
15. Najważniejsze sygnały ostrzegawcze 🚩
Zachowaj szczególną ostrożność, jeżeli:
🚩 pracodawca nie chce podać pełnej nazwy firmy;
🚩 nie wiadomo, kto będzie Twoim pracodawcą;
🚩 obiecywane wynagrodzenie jest bardzo wysokie i nie jest dokładnie wyjaśnione;
🚩 pracodawca nie chce przedstawić umowy;
🚩 masz rozpocząć pracę bez wymaganych dokumentów;
🚩 ktoś żąda dużej opłaty za „gwarantowaną pracę”;
🚩 ktoś zatrzymuje Twój paszport bez jasnego powodu;
🚩 warunki po przyjeździe są inne niż w ofercie;
🚩 masz wykonywać inną pracę niż ta, którą przedstawiono podczas rekrutacji;
🚩 ktoś naciska na szybkie podpisanie dokumentów, których nie rozumiesz.
Jeden sygnał ostrzegawczy nie musi oznaczać oszustwa. Kilka takich sytuacji jednocześnie powinno jednak skłonić Cię do bardzo dokładnego sprawdzenia oferty.
16. Co zrobić, jeżeli podejrzewasz oszustwo?
Jeżeli podejrzewasz, że oferta pracy jest nieuczciwa, nie przekazuj kolejnych pieniędzy ani dokumentów, dopóki nie wyjaśnisz sytuacji.
Zachowaj wszystkie informacje dotyczące oferty i kontaktu z pracodawcą lub pośrednikiem.
Jeżeli już rozpocząłeś pracę i masz problem, np. nie otrzymujesz wynagrodzenia, pracujesz na innych warunkach niż uzgodnione albo pracodawca zatrzymał Twoje dokumenty, warto poszukać profesjonalnej pomocy.
W zależności od problemu pomoc mogą oferować właściwe polskie instytucje, w tym Państwowa Inspekcja Pracy oraz inne właściwe organy.
📌 Najważniejsze
Zanim przyjmiesz pracę w Polsce, sprawdź pięć podstawowych rzeczy:
KTO?
Kto jest Twoim pracodawcą?
GDZIE?
Gdzie będziesz pracować?
CO?
Jaką pracę będziesz wykonywać?
ZA ILE?
Ile zarobisz i jakie koszty będą potrącane?
NA JAKICH ZASADACH?
Jaki podpisujesz kontrakt i jakie dokumenty są wymagane?
Nie podejmuj decyzji wyłącznie na podstawie obietnicy z ogłoszenia, wiadomości na komunikatorze albo informacji przekazanej przez znajomego.
Dobra oferta pracy powinna być konkretna, przejrzysta i możliwa do zweryfikowania.
Jeżeli nie rozumiesz warunków — pytaj.
Jeżeli nie znasz pracodawcy — sprawdź go.
Jeżeli nie masz umowy — nie zaczynaj pracy bez sprawdzenia swojej sytuacji.
Jeżeli ktoś naciska na Ciebie, abyś szybko zapłacił, podpisał dokument albo oddał swoje dokumenty — zatrzymaj się i sprawdź, z kim masz do czynienia.
Informacje na tej stronie mają charakter ogólny. W konkretnej sytuacji warto sprawdzić aktualne przepisy i skorzystać z informacji właściwych polskich instytucji.